Szanowni Państwo, Koleżanki i Koledzy Chirurdzy,
Kiedy myślimy o cyfryzacji w chirurgii, w pierwszej kolejności przed oczami staje nam system robotyczny, ekrany wysokiej rozdzielczości, zaawansowane algorytmy sztucznej inteligencji albo elektroniczna dokumentacja medyczna. Chciałbym jednak zaproponować zupełnie inne spojrzenie na ten proces. Najważniejszym zasobem na sali operacyjnej nie jest bowiem samo urządzenie. Jest nim doświadczenie, które powstaje przy stole operacyjnym.
Przez lata znaczna część tego bezcennego doświadczenia pozostawała ulotna – zamknięta wyłącznie w pamięci operatora i jego zespołu. Dziś, dzięki nowoczesnym narzędziom, po raz pierwszy w historii medycyny możemy je w pełni zachować, uporządkować, obiektywnie porównać i wykorzystać ponownie. Główna teza, z którą chciałbym Państwa dzisiaj zostawić, brzmi następująco: nie cyfryzujemy technologii, lecz doświadczenie chirurga.
Piąty nauczyciel w życiu chirurga
Od kogo uczy się współczesny chirurg? Tradycyjnie wskazalibyśmy cztery źródła wiedzy: mentora, literaturę naukową, własne doświadczenie i, co najważniejsze, samego pacjenta. Cyfryzacja dodaje nam dzisiaj piątego nauczyciela – są nim dane.
Musimy jednak pamiętać, że dane same w sobie nie zastępują ludzkiego, klinicznego osądu. Ich prawdziwa przewaga polega na konfrontowaniu naszej pamięci z obiektywnymi faktami. Pamięć operatora doskonale archiwizuje przypadki trudne, wyjątkowe czy powikłane. Z kolei dane pokazują nam rzeczywisty wzorzec: gdzie tracimy czas, w którym etapie procedury niepotrzebnie rośnie ryzyko i kiedy najdrobniejsza zmiana techniki realnie poprawia wynik leczenia. Dzięki temu nasze doświadczenie przestaje być wyłącznie indywidualne – staje się zintegrowaną wiedzą całego zespołu i ośrodka.
Surgical Intelligence Loop (SIL) – model z pacjentem w centrum
Mając przed sobą terabajty nagrań i parametrów z platform robotycznych, musimy zadać sobie pytanie: kiedy ta cyfryzacja staje się rzeczywiście użyteczna klinicznie? Odpowiedzią na to jest model Surgical Intelligence Loop (SIL), czyli Pętla Inteligencji Chirurgicznej.
Zamiast traktować nowoczesne technologie jako rozproszony zbiór gadżetów, SIL łączy je w spójną, zamkniętą i stale uczącą się pętlę. Proces ten składa się z pięciu nierozerwalnych etapów:
- Operacja (Operate) – fundamentalny punkt wyjścia, czyli zabieg wykonywany u konkretnego, żywego pacjenta.
- Pozyskanie danych (Capture) – skrupulatne zbieranie obrazu wideo, kluczowych parametrów procedury (np. kinematyki narzędzi, danych z sensorów robota) oraz ostatecznych wyników leczenia.
- Zrozumienie (Understand) – głęboka, zespołowa analiza zebranych informacji. To moment, w którym porównujemy dany zabieg z wcześniejszymi operacjami, osadzając suche fakty w pełnym kontekście klinicznym pacjenta.
- Doskonalenie (Improve) – faza krytyczna. Na bazie wyciągniętych wniosków aktywnie ulepszamy naszą technikę chirurgiczną, modyfikujemy procesy szkoleniowe, dopracowujemy kryteria kwalifikacji pacjentów i optymalizujemy organizację pracy całego bloku.
- Dzielenie się wiedzą (Share) – przekazywanie zdobytej i przetworzonej wiedzy dalej: wewnątrz własnego zespołu, poprzez rejestry medyczne, publikacje naukowe czy bezpośrednio podczas proktoringu i szkoleń.
Domknięcie pętli: od danych do decyzji
Samo zbieranie i archiwizowanie filmów operacyjnych czy parametrów technicznych bez głębszej refleksji nie tworzy nowej jakości – buduje jedynie „cyfrowy magazyn”. Informacja mówi nam tylko, co się wydarzyło. Wiedza pozwala dostrzec wzorzec. Zrozumienie wyjaśnia jego przyczynę. Ale dopiero gdy na tej podstawie podejmujemy lepszą decyzję, rodzi się Inteligencja Chirurgiczna.
Chirurgia to nie lotnictwo, każdy przypadek jest inny, a środowisko biologiczne zawsze kryje w sobie element nieprzewidywalności. Warto jednak zaczerpnąć z lotnictwa koncepcję „czarnej skrzynki”. Nagranie przebiegu operacji i ustrukturyzowany debriefing nie służą poszukiwaniu winnych ewentualnych niepowodzeń. Są po to, by ujawniać miejsca, w których możemy poprawić technikę, komunikację i nasze kolejne decyzje. Robot czy sztuczna inteligencja są tu wyłącznie infrastrukturą. Decyzja i odpowiedzialność zawsze pozostają po stronie człowieka.
Prawdziwa wartość modelu SIL materializuje się wyłącznie poprzez domknięcie pętli. Kolejna operacja na Państwa bloku nie powinna rozpoczynać się w tym samym punkcie wiedzy, co poprzednia. Jeśli dane zmienią naszą praktykę i zostaną bezpiecznie przekazane dalej, stworzymy samodoskonalący się system leczenia.
„Każda operacja daje szansę wyleczyć jednego pacjenta i nauczyć się, jak lepiej leczyć kolejnego.”
Cyfryzacja nie odbiera chirurgii jej ludzkiego charakteru. Wręcz przeciwnie – pozwala nam zachować to, co do tej pory było w naszej pracy najbardziej ulotne: zindywidualizowane doświadczenie i mądrość zespołu operacyjnego. Wykorzystajmy to narzędzie, aby oferować pacjentom leczenie, na które w pełni zasługują.
Z wyrazami szacunku,
Dr Marcin Kubiak